zondag 3 januari 2010

De zorgzame bezorgde mens

(vervolg van 19-08-09: eigen boek 'het toeval van ons denken')



Is barmartigheid godsdienstig, of iets dat voortvloeit omdat we het gewoon zijn, zonder na te denken? Moesten we er nu echt een betekenis aan geven, of hebben we er andere betere synoniemen voor? Behalve het zoeken naar juiste definities en andere kleurrijke omschrijvingen, gaat het in werkelijkheid om een bepaald gedrag dat we aannemen: is het een toeval dat we de zorg op ons nemen voor de voortzetting van onze soort? Het wordt maar een puur egoïstische redenering, als we niet meer voor de soort willen zorgen. Het lijkt absurd, maar voor welke soort of in welke situatie willen we met onze ‘barmartigheid’ de handen niet meer in het vuur steken?

ZORG VOOR DE ANDER

Zorgen voor elkaar is een begrip. Je kunt dit doen uit liefde voor elkaar, uit verplichte overweging (wettelijk huwelijk), via een arbeidscontract (zorgverlening). Als je deze drie vormen bekijkt, dan kan je jezelf afvragen welke de natuurlijkste vorm is. Liefde zal iedereen wel beamen, maar is dat wel zo? Is liefde wel zorgen voor elkaar? Want zorgen hoeft geen romantiek te zijn. Als je bedwelmt wordt door deze zorg, is het dan nog wel zorg, van voorbijgaande aard? We moeten het veel dieper gaan zoeken. De oorsprong van zorg. De puurste vorm is, hoe kan het anders; het verzorgen van een wonde. Het niet verzorgen van fysisch lijden betekent achteruitgang. Het woord gezondheid is niet aan de orde. Het is een verzamelwoord, een holistische visie dat maar betekenis begint te krijgen nadat we eerst beseften dat de zorg om het bestaan van de soort heel belangrijk is of zal worden. En dat gebeurde zeker niet op dag één van onze evolutie. Was de zorg een solidariteitsprincipe, een pure ‘barmartigheid’? Wie zal het zeggen. Zeker niet als je begint dood te bloeden. Bloed is natuurlijk – natuurlijke vloeistof in je lichaam - zolang je het maar niet ziet. Het lijkt onnatuurlijk als het uit je lichaam treedt op een moment dat het niet natuurlijk is. Het stelpen van bloed is de eerste echte zorg.’ Duwt het maar er terug in’, ‘het is afschuwelijk’: bloed als dader nr.1. Als je nog eens begint te jammeren, dan krijg je aandacht om voor je te zorgen. Want als men dat niet doet blijf je in de kou staan, tot misschien grote ergernis.

We willen graag helpen of zorgen, maar niet altijd, en zeker niet om de haverklap. Maar als er niks visueel te zien is of tastbaar, dan is zorgen iets moeilijker. Ik zou zelfs durven beweren dat de basis van de voortzetting van de soort één belangrijke factor heeft: koorts. Deze is nodig in normale omstandigheden een ziekte op natuurlijke wijze de kop in te drukken. Als het te lang duurt, en te hoog, dan zal zorg meer dan belangrijk zijn. Daarom is het zich onwel voelen (misselijkheid), hoofdpijn, spierpijn,… allemaal symptomen die duiden op lichamelijk gevaar. Lichamelijk gevaar moet bestreden worden, of je gaat eraan kapot en vooral dood. Maar we doen er wel meer dan duizenden jaren overheen om dit te begrijpen en een zorg te creëren dat algemeen aanvaard wordt, en zelfs individualistisch.

ZORG ALS WETENSCHAP

De zorg als wetenschap begint al in de eerste plaats met de roep naar de natuurfenomenen, daarna onze welgeliefde goden, om dan in de kwakzalverij in te duiken. Die vandaag de dag nog altijd bestaat. Zover zijn we nog niet verwijderd van onze oergedachte. De primitieve alchemisten, anatomisten, en zij die niet bang waren om van ketterij verweten te worden, deden wat ze moesten doen. Je kon maar aan goede zorg doen, als je weet welke zorg die andere wel nodig had. Kennis van de zorg zit hem in het begrijpen van het menselijk lichaam. Als men in de primitieve tijd elkaar te lijf gingen, en een stuk schedel van zijn vijand in vijf stukken sloeg, dan was dat niet om te bestuderen. Die interesse is veel later gekomen. Vandaag hebben we de medische beeldvorming, vroeger een 'anatomie zonder narcose'.

De zorg als wetenschap is een heel ruim begrip. Voor de ander zorgen was enkel als je ziek was, en meestal gedaan door geestelijke orden, en dokters met groot aanzien. De zorgdoelgroep: de rijke burgerij. Solidariteit bestond niet. De armen bleven arm, en zieker. Maar de natuur vindt voor alles wel iets uit, en met de pest en andere pandemieën kreeg men het besef dat elke mens ten onder kan gaan. Als je de armen niet verzorgt, dan kunnen zij niet voor de rijken zorgen. En dat is tot op vandaag niet anders geweest.

De zorg voor de psychische vooruitgang is een moeilijk begrip, maar begrijpbaar. We gaan er allemaal op vooruit. De ene wat trager of sneller dan de andere. Gezond en ongezond, gejaagd of niet, al of niet gecombineerd met stress. Dat woord is sterk verbonden met zorg, en vooral met onze psyche. Psychische disfunctie moet ook genezen worden. En als dit niet lukt, dan moeten we dat behouden. Ja, de mens met zijn stoornis behouden. Voortzetting van onze soort, weet je nog.


COMMUNITY ZORG

We leren van elkaar, en dit is ook nodig. Maar als we met moeite nog buiten komen, en niet meer zien wat er rondom ons gebeurt, dan biedt het internet alweer soelaas. Forum: “Ik heb dat, heb jij dat ook gehad, en wat deed je eraan om het niet meer te hebben, en heb je het dan nooit meer terug gehad?” Wij als leek worden via dit medium ‘verzorgd’ en bieden ‘wetenschappelijke’ steun op cyberachtige manier. Maar het kan ook op een betere manier. Een oudere die één keer per dag eens mag videochatten met een verpleger/verpleegster of familie. Deze zorg heelt ook alle wonden, en je voelt je niet alleen. Dit toont mooi aan dat zorg niet schijnbaar onpersoonlijk hoeft te zijn. Een noodzakelijke zorg, omdat het niet anders kan.


ETHISCHE ZORGINFILTRATIE

Zorg wordt geassocieerd met een ethisch verantwoord handelen. Het lijkt een logica, een vanzelfsprekendheid, tenzij je met een legal injection je medemens naar het paradijs spuit. Moeilijk te vatten barmartigheid, maar bekijk het dan zo; de maatschappij zorgt voor jou dat die moordenaar het geen twee keer zal doen, en jij zorgt er dan voor dat dit toch nog op een menswaardige manier ‘goed’ overkomt. Zorg snijdt m.a.w. in twee richtingen. Voor welke weg je ook kiest, het is de positie en de handelingen die bepalend is wat er in onze maatschappij gebeurt. Zorgen dat mensen opgesloten geraken, tijdelijk of altijd, is de beste zorg. Er nog eens voor zorgen dat ze het naar hun zin hebben, is ook verantwoorde zorg. En hier wringt opnieuw het schoentje; moeten we ethisch zorgzaam blijven, als we hiervoor al onze energie en geld insteken?

Toch wel. En ik eindig dit pleidooi met het summum van alle zorg: euthanasie. Als we er zelf een eind aan maken, spontaan uit het leven stappen, dan is dit onverantwoord, laf,… zonder enig begrip. En toch blijft het moeilijk om dit te begrijpen. Het wordt gemakkelijker als die manier van zorg door je naasten en hulpverleners wordt begeleid. Je wordt verzorgd, bijgestaan en genezen verklaard tot je dood. Een mooiere omschrijving kan ik er niet aan geven. Maar in al die honderden jaren die gepasseerd zijn mogen we nu eindelijk spreken van een "zorg op maat".


(eigen boek: "het toeval van ons denken"- verbeteringen, suggesties altijd welkom - torromolinos@hotmail.com - wordt vervolgd)

Geen opmerkingen: