zaterdag 20 maart 2010

Gewild sterven bespreekbaar maken



Deze week ben ik naar een voordracht geweest over ….euthanasie. Ik typ dit zonder aarzelen, maar het uitspreken zal voor velen niet zo snel gaan. Van de vele bestaande taboe’s, zal dit wel letterlijk het allerlaatste zijn. “Zeg me wat je wilt, en ik leer je hoe te sterven.

Maar ik zal dit niet aanleren of tonen, dat zal ieder voor zich uitmaken. Op welke manier wil je uitdoven? In de eerste plaats via een juridische weg. M.a.w. een simpel papiertje via de gemeente. Dit documentje is te éénvoudig om waar te zijn. Het dekt je in als het ooit zover zou moeten komen. Wat bedoel ik met ‘zover’? Als je terminaal bent, zwaar dement,… m.a.w. ongeneeslijk ziek, met de kans dat je nooit meer kan genezen en heel veel lijdt van de pijn, dan kom je hiervoor in aanmerking. Maar als het zover is dan heb je misschien niet meer de kracht om daadwerkelijk deze wens te bevestigen. Er gaat aandacht naar dat papiertje, i.p.v. aandacht naar je wens. Want op het einde van de rit heeft dit nog weinig betekenis. Laat ik dan toch even terugkeren naar het begin.

Als je gezond bent en jong, dan denk je daar niet of zo weinig mogelijk aan. Als je vader of moeder oud ziet worden en gezond, dan denken de meesten niet aan deze moeilijke vorm van levensbeëindiging. Waarom met deze zaken bezig houden als dit niet aan de orde komt? Daar schuilt net het probleem. Het probleem dat niet nu aanwezig is, maar later als je voor die keuze komt te staan; zowel de persoon die erom vraagt of twijfelt, als je naaste familieleden. Het belang van dat papiertje is niet zo waterdicht. Als je echt lijdt, het bewustzijn verliest en heel traag sterft, dan nog kan de behandelende arts de euthanasie weigeren. Maar er kan altijd naar een andere arts verwezen worden die dit wel wil uitvoeren. Maar ook de naasten hebben het laatste woord. Zij kunnen het nog altijd weigeren, niettegenstaande de betrokkene ‘euthanasie’ op papier heeft vermeld. Je kan enorm lijden, en dan nog uiteindelijk beslissen om euthanasie toe te passen. Je beslissing en de steun van je naasten is heel belangrijk. Toch nog verstandelijk communiceren, maar zwaar lijden zonder genezing is en blijft nog altijd het moeilijkste om aan euthanasie te doen.

In al die situaties zijn er nog moeilijke situaties. Wat als je niks op voorhand hebt getekend, en je verliest het bewustzijn? Wat als je niet in staat bent om nog te communiceren op mondeling vlak, of niet meer in staat bent om met de hand iets te schrijven (of analfabeet)? Euthanasie gaat altijd uit van de betrokkene zelf, en nooit van naaste familieleden/vrienden. Een gesprek aanknopen over dit onderwerp is zo moeilijk. En als familielid/vriend(in) er eerst over beginnen is nog moeilijker, misschien niet gepast in de context. Zelfs vertrouwenspersonen, zoals (huis)artsen vinden het zo moeilijk om dit woord uit eerste hand uit te spreken. De patiënt geeft er een andere betekenis aan, om niet direct tot de essentie te komen. Bij sommige artsen is het aftasten. Hoe bewijs je dat die welbepaalde ziekte specifiek bij jou onomkeerbaar is? En wat als je niet terminaal ziek bent?

Het wordt juridisch nog eens ingewikkeld als de wet denkt een antwoord te vinden op deze materie. We zijn op de goede weg, maar niet helemaal. Sinds 2002 zijn er op wettelijk vlak een paar verschillen. Palliatieve zorg en euthanasie staan apart. Respectievelijk katholiek en vrijzinnig geïnspireerd. Ook de wilsverklaring euthanasie en de patiëntenrechten vloeken met elkaar. Men krijgt een algemene indruk dat die tegenstellingen moeten blijven bestaan vanuit de overheid. Ik ga het verder niet hebben over deze wettelijke zaken en richtlijnen, want ze zijn te vinden via zoekwerk op het internet.

En wat als er geen wilsverklaring is? Kan men dan nog overgaan tot euthanasie? Nee, maar… het antwoord is palliatieve (terminale) sedatie. Of anders gezegd een verkapte vorm van euthanasie. Als gesprekken, pijnstillers,… niet meer helpen bij een ongeneeslijk zieke patiënt, dan is er maar één oplossing: men brengt de persoon in een toestand van bewusteloosheid, laten inslapen. Er is nog een probleem. Men mag geen eten en drinken geven via infuus. Over een week of twee zal men sterven van honger en dorst (versterven). Als de patiënt het zelf niet meer op papier heeft kunnen zetten, dan is het meestal ofwel mondeling van de patiënt uit, of in samenspraak tussen artsen en familieleden. Het uiteindelijke doel van deze levensbeëindiging is om het lijden te verzachten. Bij euthanasie neemt de patiënt een barbituraat in (eigenhandig of met hulp), of krijgt hij een injectie toegediend door de arts.

Schrijnend wordt het nog als een oudere gezonde mens zou zeggen: “ik wil kiezen om te sterven, dus euthanasie, omdat ik schrik heb om niet meer de juiste zorg te krijgen”. Maar het antwoord op deze vraag ligt al lang klaar: “Palliatieve zorg is alles wat nog dient gedaan te worden als men denkt dat er niets meer kan gedaan worden” (Cicely Saunders, grondlegger van de palliatieve zorg). M.a.w. vroegtijdige zorgplanning zal stilaan een begrip worden. We doen het nu al als we tijdelijk of een lange tijd ziek zijn. En met de vergrijzing wordt het lastig om perfect gezond te blijven op hogere leeftijd.

Het maakt niet uit wat je denkt, maar het feit dat je laatste individueel lastigste reis met zorg kan voorbereid worden met je naaste(n), is al een verzachtende stap naar de goede richting.

Geen opmerkingen: