zaterdag 27 maart 2010

Psychiatrie geen wetenschap?


Ik citeer De Standaard: "Op de eerste plaats mogen we niet vergeten dat psychiatrie geen exacte wetenschap is, waar diagnosestelling niet te vatten is in 100% sluitende testen en formules." Ja, zullen sommigen zeggen, anderen zullen de wenkbrauwen fronsen. Inderdaad: wat met daden die je doet en de vraag zich stelt of je al of niet toerekeningsvatbaar bent?

Moeten we telkens een scan maken van je hoofd, om dan vast te stellen dat je één of andere gen mist om een brave burger te zijn? Moeten we al op voorhand elk menselijk wezen gaan controleren of  hij/zij al of niet (on)toerekeningsvatbaar zal zijn in de toekomst? Dit is mijn eigen bedenking, natuurlijk ver gezocht en belachelijk. Preventie om tot dergelijke uitspraken te moeten komen in deze gerechtelijke termen is ondenkbaar. Maar ik keer terug naar die psychiatrie. Een expert in gerechtspsychiatrie in België is niet hetzelfde als bij onze noorderburen. Bij ons  wordt er volgens ik vernomen heb twee halve dagen besteed aan gerechtspsychiatrie, binnen de opleiding tot psychiater. In Nederland is dit één jaar met stage om de beroepstitel gerechtspsychiatrie te behalen. Ik ben wel ervan overtuigd dat beide experts bedreven zullen zijn in deze materie door hun ervaring. Maar als men twijfelt dat psychiatrie wel een exacte wetenschap is, en gerechtspsychiatrie maar  een fractie is van de opleiding, dan vind ik toch dat we het voorbeeld van onze buren moeten volgen.

Want het zal dan alweer een precedent zijn dat advokaten van de aanval of de verdediging de expertise van psychiatrisch onderzoek (in hun voordeel) in vraag zullen stellen op basis van opleiding,ervaring en deskundigheid. Het grootste struikelblok is het magische woord '(on)toerekeningsvatbaarheid'. We kennen wel de juridische termen, maar het blijkt toch wel dat elk land er wel een andere interpretatie op nahoudt. Een land zoals Nederland werkt met verschillende gradaties in deze juridische term. De gradatie waar de schuldige zich bevindt zal bepalend zijn voor de gerechtelijke uitspraak en de strafmaat. Maar de filiosofie van de '(on)toerekeningsvatbaarheid' wordt zelf al in vraag gesteld. Wanneer ben je het: tijdens je daad, voor je daad, achteraf, altijd, nu en dan wanneer je het nodig acht? Dit duidt alweer op de complexiteit van deze materie. Als je (on)toerekeningsvatbaar wordt verklaard, kan de jury zeggen van niet of juist wel. Als gerechtspsychiatrische experts komen tot de vaststelling van toerekeningsvatbaarheid kan een tegenexpertise met een heel ander verhaal afkomen. We hopen dat in de realiteit de verschillen zo miniem zijn, en vooral duidelijk dat die kans zich bijna niet voordoet.

In welke mate ben je zo nuchter met je verstand om iets te doen dat verkeerd is, en jezelf direct al ontoerekeningsvatbaar te verklaren door theatraal gedrag te gaan vertonen om tot die 'symptomen' te komen? Lijkt het dan geen kat en muis spel met de psychiatrie? Ben je ontoerekeningsvatbaar of toerekeningsvatbaar als je in je 'slaap' misdaden pleegt? In beide gevallen is het zelfs mogelijk dat je vrij gepleit wordt, als je een historiek hebt van je extreme slaapstoornissen. En dan nog. Geen voorgeschiedenis en dan toeslaan. Nog iets dat niet onbelangrijk is: 'Psychiaters aangesteld door de verdediging worden vaak beter vergoed'. Speelt geld dan degelijk een rol om tot geloofwaardige krachtige uitspraken te komen?

Heeft (on)toerekeningsvatbaarheid een voordeel voor de beklaagde? Het is te zien hoe je het bekijkt. Door toerekeningsvatbaarheid ontloopt je je straf niet, maar je zit minder lang vast (in tegenstelling tot internering). Bij ontoerekingsvatbaar zit je voor een hele lange tijd geïnterneerd (onbepaalde duur), en je ontloopt je straf. Wat kies je? Als je werkelijk bij je verstand bent, dan weet je het wel. Als om de zes maanden de internering kan stopgezet worden, dan lijkt dit toch wel gevaarlijk. We beroepen ons gelukkig telkens op de deskundigheid en ervaring van (gerechts)psychiaters en psychiatrische hulpverleners, zodat fouten tot een minimum kunnen herleid worden.

Geen opmerkingen: